Wyznaczanie lasów społecznych

Cztery scenariusze gospodarowania, nowe zasady i trwające geoankiety – proces wyznaczania lasów społecznych w Polsce wchodzi w kolejny etap.

Od jesieni 2024 r. trwa pilotaż wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej wokół 11 miast i aglomeracji. Teraz podstawą dalszych prac są wytyczne Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz zarządzenie nr 51 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z 20 lipca 2026 r., określające zasady wyznaczania takich obszarów i prowadzenia w nich gospodarki leśnej.

Pierwszy las społeczny został już „otwarty” w okolicach Wrocławia. Obejmuje około 13 tys. ha na terenie czterech nadleśnictw i dziewięciu gmin. Jednocześnie trwają prace nad kolejnymi obszarami, m.in. w pobliżu Warszawy, Bydgoszczy i Torunia.

Zgodnie z wytycznymi MKiŚ las społeczny to las, w którym cele trwale zrównoważonej gospodarki leśnej są ukierunkowane na wzmacnianie funkcji społecznych i utrzymanie pozaprodukcyjnych usług ekosystemowych. Nie oznacza to jednak całkowitego wyłączenia z gospodarki leśnej ani rezygnacji z pozyskania drewna.

Dokument przewiduje cztery scenariusze gospodarowania, dobierane do charakteru poszczególnych fragmentów lasu:
•    procesy naturalne – dotyczą m.in. rezerwatów, starolasów i mokradeł; pozyskanie drewna ma być wyłączone, a działania skupią się na ochronie przyrody, usuwaniu gatunków obcych i bezpieczeństwie;
•    leśnictwo bliskie naturze – cięcia mają być prowadzone w sposób rozproszony, tak aby nie powstawały wyraźne powierzchnie zrębowe, a las zachowywał naturalny charakter;
•    leśnictwo stabilizacyjne – nastawione na odbudowę niestabilnych drzewostanów oraz stopniowe przekształcanie tych z udziałem gatunków obcych;
•    leśnictwo tradycyjne zmodyfikowane prospołecznie – gospodarka podobna do prowadzonej w lasach gospodarczych, ale z uwzględnieniem dodatkowych zasad dotyczących funkcji społecznych.

Wytyczne zawierają także katalog dobrych praktyk. Obejmuje on m.in. zwiększanie udziału starych i biocenotycznych drzew oraz martwego drewna, ochronę gleby i wody, zachowanie stref ekotonowych, jagodników i elementów różnicujących krajobraz, unikanie grodzenia upraw oraz promowanie naturalnego odnowienia. W lasach intensywnie użytkowanych rekreacyjnie zaleca się również wstrzymanie prac pozyskaniowych w weekendy i dni wolne od pracy oraz szybkie usuwanie drewna po zakończeniu prac.

Za lasy o wiodącej funkcji społecznej mogą być uznane m.in. lasy ochronne położone w miastach i do 10 km od granic miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców, lasy przy zwartej zabudowie, intensywnie wykorzystywane rekreacyjnie lub turystycznie, sąsiadujące z ośrodkami wypoczynkowymi i obiektami użyteczności publicznej oraz lasy uzdrowiskowe.

Wyznaczanie obszarów ma odbywać się przede wszystkim podczas sporządzania lub aktualizacji planu urządzenia lasu. 
Równolegle trwa drugi etap pilotażu. Instytut Ochrony Środowiska – PIB prowadzi geoankiety, w których mieszkańcy i inni interesariusze mogą wskazywać na mapie miejsca ważne z punktu widzenia rekreacji, ochrony przyrody, występowania zwierząt czy zbioru owoców runa leśnego.

W Warszawie obszar ankiety podzielono na trzy części: Chojnów, Celestynów oraz Jabłonnę i Drewnicę. Ankiety prowadzone są także dla Bydgoszczy i Torunia. Na podstawie zebranych danych mają powstać propozycje podziału lasów na obszary objęte poszczególnymi scenariuszami gospodarowania.